Skip to main content

Full text of "De lituris et correctionibus quae inveniuntur in Xenophontis Anab. codice C (Parisino 1640)."

See other formats


This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at || 


ipatbarl) CTaUtgc libcary 


Eltilblished by Profcsjor E. A. SOPHOCLIS nf Hl 
UnivenilT fi>r"t]ic puichase ofGnck and Lnl 

booki, or of books illuMratinK or ex- 
plainlng luch Gmk, Latin, nr 

Stadtisches Gymiiasium zu Bochum. 

Beilage zu dem Jahresbericht tlber das Schuljalir 1881/82. 


De lituris et correctionibus 

quae inveniuntur 

in Xenophontis Anab, codice C (Parisino 1640). 


Adolfns Matthias. 


Druck von W. Pormetter. 

1882. Progr. No. 807. 

5 1332. 


X /, ^ o 


De lituris et correctionibus quae inveniuntur in 
Xenophontis Anab. codice C (Parisino 1640). 

Auctoritatem codicum ad restituendam Xeaophontis orationem non suCBcere omnes fere viri docti 
censent, qui in emendanda Xenophontis oratione operam et studium collocaverunt; nam codices 
non solum vitiis ac mendis omnis fere generis iisque antiquis, sed etiam multis grammaticorum 
correctionibus ita deformati sunt, ut saepissime difficillimum sit cognoscere, quae Xenophontis ipsius 
sit genuina oratio. Anabasis codices optimi cum diligentissime sint collati a viris doctissimis, 
coUatione denuo facienda fore ut nihil fere proficiatur cum Schenkelio^) consentio. Sed com- 
paratione singulorum codicum optimorum tam sublimi, ut et ea, quae titiviilicia esse videntur, 
non perhorrescamus, ad constituendam orationem Xenophonteam multum conferri posse existimo. 
Itaque in animo habeo codicem C, quem primum locum inter libros obtinere plerique recentiores 
editores consentiunt, cum lectionibus codicum D, A, B ita comparare, ut eos locos Anabasis, 
quibus in codice C aliquid correctum aut rasum est, diligentius exquiram atque ponderem. 
Atque initio in animo erat disputare de omnibus Xenophontis anabasis libris. Sed cum viderim 
et longioris illud quaestionis fore et caute exquirendum esse et a primo libro reliquos libros 
illustrari, pedetemptim disserere constitui atque iUam disputationem in aliud tempus reservare. 

Illa comparatione opinor cum nonnullos locos emendari tum cognosci posse, quae ratio 
intercedat inter codicem C et eos codices, qui genuinam magis praebent scriptoris orationem. 
Siglo autem Cpr. in nostra commentatione notabimus ea, quae a librario ipso codicis C scripta sunt 
anno fere 1320, siglo Ccorr. illa, quae a correctore quodam codici C admota sunt. Quae utrum 
ab eodem correctore an a compluribus, utrum eodem tempore an alia aliis temporibus sint 
scripta, difficUe est discernere, praesertim cum viri doctissimi, Fredericus Duebner et Arnoldus 
Hug, qui in recentissima collatione codicis C conficienda summa dUigeutia ocuUs perlustraverunt 
verba codicis ipsa, dissentiunt'). De qua re quid ex comparatione lectionum equidem conicere 
audeam, infra exponam. 

Primum quae ratio intercedat codici Cpr. cum codice D iUustrare liceat. — In maiore 
libri primi parte codicem Cpr. consentire cum codice D iam Rehdantz^) cognovit, sed non 

1) ScheDkl, Xeaophoatbche Stadien. 1. Heft: Beitrage znr Rritik d. Aaabasit. A. d. Sitzan^^sberichteD 
d. k. k. Akademie d. Wiss. Wien 1869. Gerold^s Sohn. p. 565. 

') cf. Arnoldas Ha|^, commentatio de Xenophontis Anabasis codice C. Tnrici 1878. p. 8 sq. 
') Kritiaoher Aohang za Xenophooa Anabasis. BerUn 1865. p. 11. 


— 4 — 

definivit, usque ad quem locum Iibri congruerent. Quod ut statuamus, perlustrare libet singula 
capita ita, ut lectionem codicis Cpr. (D) et lectionem ceterorum iibrorum (imprimis Ccorr.) 

Cpr. D. 
1, 8: Ti)v imfiovXp^ (t^ Cpr.) 
1, 9: Tjf xav' avrmiQaq (Cpr. nunquam habet 
» subcriptum) 

1, 11: om. 

2. 1: ivtcev&a xal 
1: lafioyta vovg alXovg (Hug etiam in cod. 

Cpr. aXXovg legit) 




Varia lectio (imprimis Ccorr.): 
TTJg xav* avtmiqag 


5: ^xov(f€ Tk(S(Sa(fiQ[vovg 

5: i^svyikivfi nXoioig. 

8: ixdsiQCiV 

13: i3iavv€& 

18: BfpvyBV inl t^g dQfiaiMc^^g 

21: ifis&yey 

22: ncQietxev 

1: aQ^aiwo (quod Hug in Cpr. legit) 

2: i^iq)vye [a^ xatanetQio&^vat 

3: xave^^iiAfpf ifAol ovdi 

6: nsi&sif&ai 

9: T(ov fiovXo(jif€y(oy Cpr. (sine Tc5y D) 

11: om. 

12: ne^^p xal vavti>%fjy xal Inntx^v 

14: iX&ovta 6i Kvqov altetv 

16: tov (StoXov 

16: noiovfAivov 

16: 7r^oxaTaA»7r€7v (Cpr. XafAfidve^v inrasura 

4 litterarum loco verbi Xtnetv) 
17: tatg tQiiJQeat 
17: o&ev ovx edtai, 

19 : Xiyoh (Cpr. loco o» rasura 3 litterarum) 
2: fiyeXto 6* avtaXg 
3: inl vewv 
7: evxovto dg deiXoifg 
9: xdXaVj x^^dv 
13: Tc f*^ 61} 
1: aTra)' OfAaXig (ianeQ 
2: ttXc^ctto» oVof ayQtoi 
2: dkadexofkevoi 
3 : roif TTOiXi . . • ra^g TFT^^v^fi^ 

ivtccSSu (ftQcetevfM xal 
Xafiovta tovg ovdQag 

^xovue nccQa Tyaaa^fiQVOvg 

iC, nXoiotg eTttd. 



i(f, ix T^^ dQfkCcfui^g 




i^i(pvy€ to fkfj X. (B) tov fjbtj x. 

(ceteri et Ccorr.) tov x. (E) 
X. ifjbol aXV ovii 
nei&ea&ai ov6i ^nea&at 
tov fiovXofjkevov 
oncog datpaXiatata fjkivaofiev 
ne^fjv xal Inntx^v xal vavttxpv 
iXd-ovtag d. K. attetv 

fjk^ noiovfkivov 

avtatg tatg tQi^Qea^ 
od^ev ovx olovte eatat 


^. o avttav 

inl tdSv vecSv 

evX' (ag dijXovg 


to fjbiv 6^ noXv 

a. Ofj^aXov caaneQ 

nXetatoir fiiv 0% ayQiOi ovo^ 

diadexofievot totg Innoig 

totg fkiv noal • . • tatg de ntiQv^y 


— 5 — 

Cpr. D. 

5, 3: no^ niqdhneq 

5, 5: naqd tov EvfpQdrijy notafAoy 

5, 7: jrovy 

5, 9: oaw (otfm Cpr.) &at%oy sX&oi 

5, 9: T^ (t^ Cpr.) fiaa^liwg aQx^ (^X9 ^f^') 

6, 2: avTtS {avt£ Cpr.) do^i; 

6, 2: noXXovg av%£v aviXot (Hug legit in Cpr. 

av iXoi) 

6, 4 : nsQiSdg D Tr^^cX . . • Cpr. 

6, 6: nsQl dQovza 

6, 7: £9>i!/ OQOVtag 

6, 8: fi9)i;f dQOvrag 

6, 9: Toi)^ i&iXovtag 

7, 3: xal ij^g tS/iAa^ i;^co Bvdaiyhoviiio 

8, 14: nQOif^get {nQoa^e^ Cpr.) 
8, 19: ^ Tj Ta^cft (rw Cpr.) 

8, 22: ^yovrrat 

9, 12: avrttl Iv^ y€ {avtdS Cpr.) 

10, 5: nifAnote 

Varia lectio (impriniis Ccorr.): 
mansQ niQdtxsg 
zov EvipQ. notaiikov 

oata fkiv av d-axtov sX&o^ 
fl fiaatXiag aQX^ (A: rov fiaa. dQxij) 
st avtfp doitj 
noXXovg avtfSv iXoi 


nsQl iQOVtov 

stpij OQOwag 

iifi^ 6 dQOWag 

tovg id^iXovtag iplXovg 

xal vniQ ^g vyk&g iyd svd. 


iv tdist 


avx&v ivt ys 


Si locos quos protuli perspexeris atque enumerando percensueris, intelleges mirum in 
modum libros Cpr. et D in prioribus sex capitibus consentire, in posterioribus quattuor capitibus 
illam consensionem non iam inesse; in priore enim illa parte primi libri sunt loci quadraginta 
quattuor, ubi Cpr. idem quod D exhibet, in altera parte sex loci. Quae cum ita sint, iis locis, 
ubi Cpr. in prioribus sex capitibus litura corruptus est, nostro iure codici Cpr. ea admovemus, 
quae in codice D legimus. Itaque 3, 16 in codice Cpr., cui manus correctoris addidit Xafhfidvs^Vj 
Xinstv restituendum est: nam illud Xafifidvs^v in rasura quattuor litteraram est; quid de absurdo 
isto verbo XtnsTv iudicandum sit, infra (p. 9) exponam. — Atque 3, 19 ubi Ccorr. postremam 
litteram verbi Xiyfi in iitura trium fortasse litterarum praebet, opinor recipiendam esse lectionem 
codicis D Xiyoi. Etiam 6, 4, ubi Cpr. niQa . . . ^ Ccorr. nsQadiv habet, cum codice D niqaag 
legendum censeo. Itaque non quadraginta quattuor, sed quadraginta septem locis priorum capitum 
sex codex Cpr. cum codice D consentit. 

Quibus de locis, ubi codex Cpr. et D in prioribus sex capitibus idem praebent, quid 
iudicandum sit, utrum lectio horum librorum an reliquorum maximeque codicis Ccorr. prae- 
ferenda sit, nunc disputandum est. 

Servari non posse existimo iectionem codicum Cpr. et D his locis: 2, 8 ixdslQSiV rei- 
ciendum esse omnes editores recentiores praeter Dindorfium (ed. Ox.) consentiunt. Si conside- 
raveris de actione praeterita et hic agi et in proximo xQSfkdaatj Xenophontem scripsisse indsiQsiv 
parum probabis. 3, 9: Tdiv fiovXofAivav absurdum est 3, 11: omissio verborum omag 
daipaXiaxata /Aiviofiev vindicari non potest. 3, 12: ordinem verborum nsi^v nai vavttx^v 
xal Innix^v vitio laborare apparet 3, 14: iX&ovta probari non potest; item 3,19: Xiyot, 
4, 13: omissio verbi noXiy, 5, 3: omissio verborum (iiv-di, 5, 3: omissio patticulae ttcq^ 5, 7: 
yovvy 6, 2 : omissio coniunctionis sl, Quo loco rasura codicis Cpr. quae iuv^^vXUi ^^^^ ^^^^ ^^ 

— 6 — 

effidatur ut vestigia lectionia genuinae coUigamus. In Cpr. enim aliquid rasum est post yerbum 
ccvtiSy cuius verbi litterae ccv ei £ ipsae sunt in rasura; D omittit et. Vere igitur iudicasse 
existimo Breitenbachium Xenophontem ipsum avrcS et dol^ scripsisse. 6, 9: verbum g>tlavg 
errore manifesto omissum est Sed hoc quoque loco lectio codicum Cpr. et D utilis esse ad in- 
vestigandam veram lectionem videtur. Pronomen ovvog saepe moleste iliatum aut repetitum 
esse Dindorfius in editione Lipsiensi p. XVIII memorat; hoc loco a verbo i^ovtovg verbum g>lXovg 
in communi archetypo codicum Cpr. et D submotum esse videtur^). Genuinam autem lectionem 
iplXovg in archetypo reliquorum codicum vel fuisse vel, ut Hug arbitratur, restitutam esse existimo, 
praesertim cum in codice Vindobonensi tovtovq supra versum additum esse Schenkl testetur. 
Itaque tovtovg hoc loco delendum censeo. 

Locis quos attuli lectio codids Cpr. quamquam probari non potest, attamen utilis est ad 
reperiendam lectionem genuinam. Aliis locis lectio codicum Cpr. et D plus valere mihi videtur 
ectione ceterorum codicum, tametsi concedo plane disceptari non posse, utrum his lods legendum 
sit quod D Cpr. praebent an quod ceteri codices habent 

Velut 2, 5 verbum imd suspectum habeo, quia septem naves ad transeundum Tigrin 
flumen non sufiedsse arbitror. Nam II, 4, 13 Graeci canalem transeunt ponte septem 
navigiis facto, 2, 4, 24 Tigrin ponte triginta septem navibus exstructo. Si reputaveris et 
canalem sine dubio angustiorem fuisse Haeandro flumine et Tigrin flumen eo loco, quo Graed 
transibant, quingentos fere pedes latum esse'), concedas septem navigia non suffecisse; nam 
pontis, quo Tigris flumen iungebatur, navigia tredecim fere pedes distabant; pontis autem, quem 
in Maeandro flumine fecerunt, singula navigia a singulis navigiis duodeviginti pedes afuissent, 
quod spatium nimis longum fuisse fadle intellegi potest. 

2, 13: Cpr. et D ivrev&ev di iXavvsh praebent, quod Rehdantz probat, quamquam ceteris 
locis semper fere a Xenophonte iyvev&ep i^sXccvpst scriptum est. Rehdantzii sententiae assentior; 
nihil enim est, quod Xenophontem hoc loco immutatio verborum non delectaverit. Etiam 7, 14: 
ivtev&sy di i^eXavvei scribit, cum ceteris locis di non habeat. 

2, 21 cum Rehdantzio arbitror siasipsv melius esse quam iiAsivav propter verbum dni* 
Quod verbum Cyrum ipsum auctorem manendi fuisse significare videtur. 

4, 3 lectio codicum Cpr. et D ini vs&v (reliqui inl tdiv vscov) sensum haberet Cheiri- 
sophum non terra sed navibus advenisse; quod Xenophontem scribere non potuisse non intellego. 

5, 1: anccv OfMxXig D et Cpr. exhibent. Ccorr. pro elutis litteris postremis ofJkaXov 
praebet. Hellen. IV, 6, 7 scripta exstant xazsfii^aaav di etg t6 ofiaXig to atQavoTtedov; etiam 
Anab. IV, 6, 12: ofiaXig B. C. E. habent — 5, 5 pro %6v EvtpQccTfiv notafioVf quod ceteri, 
habent A, B, C, D, E noQa zov EvfpQoviiv, Quamquam omnes editores codices deteriores 
sequuntur, tamen non dubito meliorum codicum sci*ipturam vindicare; morem enim loquendi 
apud Graecos usitatum, quod schema ano xocvov grammatici dicunt, hoc loco usurpatum esse 
puto ita, ut vov E^fpQcittiv norafAov spectet nQodoa ad naQO. et oni(S(a ad sxoav. Nam nunquam 
fere Graecos vel Latinos fortuitum eiusdem vocabuli concursum admittere Doederlein vere iudicat 

*) ef. Sehenkl 1. 1. p. 567 et Hu^ ia praefatiooe critica editicois Lipsieosis. 

*) quadringentos septua^nta pedes Tigrin latam foisse efficio ex libro Caroli Anthoo, The Anabasis of 
Xenophon. New York 1870. p. 377: Ainsworth, however, remarlLS, that in lune, 1836, he found the brid^e at 
Ba^dad, lower dowu the river, to be two hundred and fifty-three paces in length and supported by thirty-five 
boats acting as pontoas (Travels p. 114). 

— 7 — 

neque Graecos pronomine avtog uti, ubi vocabulum semel positum bis intellegendnm sit^). 
Ad bunc Graecorum usum exempla invenies apud Kuehnerum (Grammai maxim. $ 597 b). 

5, 9 eadem de causa cum melioribus codicibus Cpr. D. V. z^ fiaaiJiiwg uqx^ scribendum 
esse opinor ita, ut dativus adiungatur prioribus verbis nqoiSi%ovTy %6v vovv^ quae conformatio 
verborum simplicior mihi videtur esse, et ad proxima verba idxvqa ovaa audiatur nominativus 
f fiaaMiog oQxij, %fl fiaffiXicng dqxji probant Schenkl, Rehdantz, Breitenbach. 

6, 7 et 6, 8 omittunt D. Cpr. articulum 6 ante iQovrctg, Cum articulus nominibus 
propriis et adiungi et non adiungi possit, dubito, num D. Cpr. meliorem lectionem habeant. 

Venio ad aliud genus locorum. Cum Behdantzio enim censeo, nonnullis lods, quibus 
Cpr. et D aliquid omittunt, a librario archetypi codicum Ccorr. et reliquorum deteriorum codicum 
verba addita esse, ut loci fierent faciliores ad intellegendum. Ut 1, 11 avvtS Rehdantzius^ non 
probat, quam in sententiam ierunt Hug, Sauppe, Schenkl, Breitenbach. 

Eodem modo 2, 5 censeo nagd, quo verbo carent D et Cpr., alienis verbis additum esse; 
dxovBiv %hv6g enim i. e. audire ab aliquo legitur 1, 8, 13; 1, 10, 5; 4, 1, 3| quibus omnibus 
lods libri consentiunt. Etiam 2, 5, 16, ubi dnovshv %$v6g t* invenies, omnes codices idem 
habent. Exemplum , quod Kuehnerus (Gramm. maxim. § 417 A. 8) affert, de hoc loco (2, 5), 
quo lectio dubia est, deprompsit. 

De 3, 6 ad sententiam Breitenbachii et Rehdantzii accedo, qui cum Cpr. et D sententiam 
Bornemanni secuti ov3i in^ad-ai, secluserunt. Recte iudicat Breitenbach etiam Comment. II, 2, 11 . 
damnare meliores libros f^'^^ tneif&ai ante fifidi nel&Btsd^ah , quae verba saepius a librariis 
permutentur. Hoc loco inso&ah interpretandi causa margini adscriptum, deinde addito iii^di 
in verborum ordinem receptum videri. 

3, 17 existimo avtaXg ante %aig %qi.^q€(ih a grammatico quodam, qui nimiam subtilitatem 
ostentare volebat, additum esse. Nam apparet triremes (%qh^qBfSi) esse Cyri, naves onerarias 
{nXoXoL) esse Graecorum. Eodem modo triremes, quibus Cyrus persequi volebat Graecos, et 
naves onerariae, quibus Graed fugiebant, discemuntur 4, 7 : xal Ssvlag xal naaicnv — ififidv%eg 
eig nXoXov — dninXevtSav et nonnullis versibus infra: d$^X^€ Xoyogj or* dicixek ccvtovg 
Kvfog %(niJQ€(S$' et 4, 8: ixcn yaQ %QnJQ€tg ws%€ iXeXv %6 htetviiiv nXoXov, c£ ad hunclocum 
Rehdantz 1. 1. p. 45 et Breitenbachii commentarium. 

3, 17 : ol6v%€ ab interpolatore additum esse cum plurimis recentioribus editoribus (Hug, 
Breitenbach, Rehdantz, Schenkl) censeo; simplicius ovx ic%ai, i^eX&eXv, quod Cpr. et D habent, 
praeferendum est 

Restat, ut de iis lods agam, quibus quin meliora praebeant Cpr. et D, deteriora Ccorr. 
et reliqui, dubitari non posse mihi videtur. 

Ut 1, 8: Cpr. et D habent %^v intfiovX^v ^(S'S'av€%o, ceteri perverse T^g imfiovl^g. 

1, 9: lectio codicum Cpr. et D ^ Xe^^ovijffto %^ x<x%^ dvimiQag pro %iig jeerr* dv%tniQccgy 
quod est in Ccorr. et rdiquis, restituendum est. 

2, 1 : %6 ^EXXifVMov * hnaMa naQayyiXXek Cpr. et D habent Lectionem Ccorr. %o 
"^EXXtivtxdv iv%avdvt <f%Qd%€Vfka' naQayyiXXet ntX' apparet inde ortam esse, quod librarius quidam, 
qui sententiam magis perspicuam facere volebat, verbo %6 'EXX^v$x6v verbum iS%Qd%€vika addidil. 

') Doederlein, de brtehylo^a sermoniii Graeei et Latini. Erlaagae 1831. p. 5aq. 
^ Kritiseher Aahaji^ xn Xenophooa AnabaBia. Berlin 1866. p. 42. 

— 8 — 

2, 1: lafi6pta tovg &3ilavg alienis verbis adulteratum esse IHndorfio (ed. Lips. p. XIX) 
assenliri non possum, praesertim cum Hug confirmet suis se ocuUs in codice Cpr. legisse verba 
Xa§6rta %ovg SkXov^^ quae verba etiam in codice D sunt. 

2, 18: est in codice Cpr. et D inl t^g a^fMXf^a^^^, in ceteris ix r^g aQfjLafidhli. 
Dindorfius Oxon. p. VI repetitum esse ix ex proximis verbis ix t^q dyoQ&g vere iudicat. Nam 
sententia verborum haec est: Etiam Cilissa, quancfQam harmamaxa eius quattuor rotis instructa 
ad fugiendum non satis idonea erat, tamen fugiebat et vehiculi mole turbam forensem ftigabat 

3, 1: aQia$vTo habent D et Cpr. (de lectione codicis Cpr. cf. Hug commentatio de 
Xenoph. Anab. Turici 1878 p. 12 et spec. Uthogr. 2), quae lectio praeferenda est lectioni 
iJQ^cao ceterorum codicum; itaque Rehdantz priraus recepit aQ^atvto. Verba enim in$i 
oQiaiyTO significant: quotiescunque procedere incipiebant (Clearchus eiusque iumenta). Optativo 
iterativo, qui optime cum imperfecto s^aiXov convenit, demonstratur, qua pertinacia Clearchus 
egerit, quem durum semper et saevum fuisse Xenophon infra (H, 6, 12) memorat. 

3, 2: i^ig>vy€ (k^ xafvanetQOi&^va^ cum codice Cpr. et D praeferas lectioni ceterorum, 
si contuleris, quod Rehdantz in editione sua ad HI, 5, 1 1 affert. Kuehnerus in Grammatica $ 479, 1 
lectionem deteriorum codicum, de qua dubitari saltem potest, in numero exemplorum refert, 
qua in re iam supra (p. 7) offendimus. 

3, 3 : Cpr. et D habent xatsd-SfHiv ift^ol ovdij eeteri xated^ifj^ ifAol dXlC oiiL Non 
sine causa Breitenbach censet absurdam sententiam esse: non in commodum meum verti, imjno 
(seu profecto) ne per voluptatem quidem absumpsi. Dicendum certe fuisse: ov xad^dvnd^tfa 
aJiX ovdi slg %6 idiov xaxs&ifi/tiv ifkoL Omisso aXX pro simplici ntqn/t accipi posse ovdi* 
Verbum dXX' ex proximis aXk' etg vfUig repetitum esse facile intellegitur. 

3, 16: %ov (f%6Xov in codicibus D, Cpr., A, B est. Ceteri absurdum iStoXov habent. 

In eadem paragrapho ante noiovfkivov omittunt Cpr. et D f»t/, quod in ceteris Kbris 
scriptum exstat. Delendum esse /tM^ iam Kruegerus ^) his verbis ostendit : ^^AansQ ndXhv tov 
HtoXov KvQov fkij nokovfkivov. Weisk. interpretatur: „quasi Cyrus non retro iter per mare 
facturus siU Nimirum, inquit, iidem, qui navibus ad ipsum venerunt, navibus reditnri sunt, 
adeo ut ipse his navibus egeat*' Haec igitur explicatio oratorem opinantem facit, si Graeci 
abiissent, nec Cyrum iter perrecturum esse quod recte sumi probaverit aliquis verbis: 
€0 Xvfka$v6fA&d'a ttfv nQa^Vy quae quidem a viris doctis convertuntur: „cuius inceptum 
irritum reddimus^S (dessen Unternehmen sie vereitelt hatten. Halbk.) At non hic verboruni 
sensus est, sed potius: cuius expeditioni copiarum parte detracta nocemus. Nec deCyri redita 
se cogitasse eo significat orator, quod quo ille consilio expeditionem susceperit se ignorare 
simulat § 18 s. Nam si Cyrus non ad regem debellandum proficiscebatur, vix satis causae esse 
poterat, cur a Graeds desertus reverteretur. Ac si Cyrum reversurum esse Graeci sumpsissent, 
haud dubie aliquis ut una cum ipso reverterentur suasisset. Itaque hic sensns sit necesse est: 
quafi Cyrus rediturus vel iter non perrecturus (ideoque non ipse navibus opus habiturus) esseL V. 4, 6. 
Sed cum ndX^v neque deinceps esse possit, quemadmodum Leonclavius vertit, neque posthac, 
quemadmodum Zeunius, aut hoc vocabulum aut fki^ videtur eiciendum esse. Equidem ^^ 
damnaverim, cum si ndXiv a Xenophonte non profectum esset, coUocationem potius hanc 
exspectarem: dansQ fnj noiovfkivov tov (ft6Xov x. Quomodo illud ortum sit facile explicari 

1) Kriii^er, De aatheotit et iitegriUte anabueos Xenophonteae. HaliB SaxoniUD 1824. |k 38 aq. 

— 9 — 

polest, si quem tale quid supra scripsisse statuas: SqnBQ inav^L^tsop,hfot) totl %6v axoXw 
P7 n$ijwovvto^. Caeterum ut nohOVfUvov cum Caatal. et Muttto in noiiiaOfAivov mutetur 
non opu8 est, cum Atticum futurum esse poasit V. Buttmanni Gr. max. § 95 ti. 16. Cf. ?, 5, 22 : 
f y g»iv avdyxii jj n^oXefjnjaofi^ev xal dfn^otiQO^^ av di doxjf iifkXv ntal q>lXov noioviud-a 
%iv IIaq>lay6va. Sic enim ibi legendum Tidetur. Dubito, an huc referam I, 8, 18. Hagna 
autem in hoc genere cautione opus est, cum vividum Graecorum ingenium facile instans tempns 
ita praesenti annexuerit, ut saepe aoristo praesentis (T) usi sint ubi nos ftiturnm exspectemn^ 
Cf. II, 5, 18; VII, 3, 8; VII, 1, 31. 6, 31 etc." Hactenus Krueger. Viri doctissimi sententiam 
probo. Participium autem praesentis pro ftituri partidpio positum esse mihi persualdere 
non possam. Sed praesens in enuntiatione, qua aliqnid ironice dicitur, suo loco esse arbitror. 
cf. Comm. II, 6, 36. (Etiam Latinorum hic mos loquendi est: cf. Cic Div. in Caec. 4). Itaqae 
Tertas: quasl Cyrua e Ciiicia reducat in Lydiam ita ut navibus non egeat. 

3, 16: D nQOiiat€cl$n€tv habet, in Cpr., nbi rasura in yersu est, lafifidvetv supi^a 
▼ersum additum. Sagacissime censeo Rebdantzium odoratum esse codicem Cpr. hoc loco 
nQoxataXafi^v habuisse, quod verbnm in cod. D (et in V) corruptum esse in nQoxenaX$n€Zv. 

4,2: Cpr. et D i*aikatg, ceteri faitfSv habent, Rehdantz (1. 1. p. 11) &av%dttq 
praefert ratus Graecos barbaro classis praefecto oboedituros non fuisse, pro viae duce tantum 
Tamum illos habuisse. Quam sententiam refeliere verba sx(av vavg iviQoq Kvqov nivts xal 
BSnoaiv Breitenbach censet, ex quibus appareat Lacedaemoniorum quoque navium Tamum 
habnisse imperium. Equidem opinor illa verba nihil aliud significare nisi Tamum praeter 
naves Lacedaemonias, quarum maris viaeque dux erat, naves Persarum secum habnisse, quarum 
praefectus erat. Nam Lacedaemoniorum dassis praefectnm Pythagoram fuisse ex superioribos 
verbis intellegi potest. 

4, 7 : habet Cpr. et D evxovto lig is&XoifC ovta^y ceteri absurdum iifXovg. 

5, 2 : nXetatok ovok ayQtoh quod Cpr., D, A habent, melins est quam nXettftoi fkiv 
Svo^ oYQhOi^ quod Ccorr., B, E, sive nXtfiato^ fkhf oX ayQ^oh ovotj quod ceteri. Baec enim 
est prope constans atque legitima ratio sermonis Graeci, ut in bipartita appositione prior pars 
particula fiiv careat. cf. Kuehner Gramm. maxim. 520, A. 1. 

5, 2: totg tnnotg, quod D et Cpr. omittunt, cieteri habent, interpolatorem olent Etiam 
Demetrius nsQl sQfiifveiag omittit totg tnnotg. 

5, 9: est in codice Cpr., D, V ocrco (Cpr. ocroi) ^cettov sX&oh^ in ceteris 6(fia fkkv &v 
^attov SX^oh. Dindorf, Cobet, Rehdantz, Hug, Schenkl av cum Cpr., D, V omittunt, cum 
fkiv teneant. Etiam fkh ddendnm esse cum Breitenbachio consentio: „quia sententia plena 
esset atque integra, etiamsi deessent otfm di — tftQatevfka. Nam prius membrum sufficit ad 
explicandam properationis causam. Habebat igitur Xenophon nondum in animo oppositam 
sententiam, cum diceret otfto &attov *tX\ Exempla omissi fkiv in anaphora habes V, 6, 9. 
VI, 5, 19. Cyrop. VI, 2, 14.*' Si addideris, quod Kuehner, Gramm. maxim. 531, 3 u. 4 de 
particula fkiv omissa affert sententiae Breitenbachii assentiri et codicum Cpr., D, V lectionem 
praeferre non dubitabis. 

6,2: ceteri codices, noXXovg avtdv iXo^ habent, dviXoh habere D et Cpr. Dindorf in 
editione Oxon. alTert Rehdantz coniedt genuinam lectionem fuisse Sv iXot^ quod Hug in Cpr. 
se legisse affirmat; hoc enim loco duas correctiones in C. se excepisse, quarum prior AviXoh 

dedisset, altera dv linea transversa delevisset, nt restitueretur iXok reliquorum libroruQi. 


- 10 - 

6, 4 : habet D niqtidq, Cpr. n^ffl . . . cet nsqHw. Jam supra (p. 5) de hoc loco egt. 

6, 6: Cpr. D exhibent iqoyta, A oQoyra^ ceteri Sqovxov. LectioDem Cpr. et D 
meliorem esse apparet. 

Haec habui quae de singulis locis exponerem, quibus in sex prioribus capitibus Cpr. et D 
eadem aut simillima habent. Quibus locis saepissime codicem Cpr. et D meliora habere, Ccorr. 
cum ceteris libris deteriora demonstrasse mihi videor; ubi vero lectiones codicum Cpr. et D 
yindicari non possunt, hi semper fere aliquid omittunt, perraro lectionem vere perversam praebeint 

Restat, ut breviter explicem, quid iudicandum sit de paucis locis, quibus a capite septimo 
usque ad extremum librum primum Cpr. et D consentiunt. 

Lectio codicum Cpr. et D nobis aptior videtur 7, 3, ubi ante ^g vfAag omittunt vni^f^ 
quod Rehdantz interpretamentum esse censet ; 8, 22 ^yovyza&^ quod scriptum exstat in Cpr. et D, 
praeferendum est imperfecto ^yovvto, quod reperitur in ceteris; 9, 12 ctvtS (A, Cpr., D) 
scribendum, avtw ceterorum absurdum est. 

Dubitari potest his locis: 8, 14 utrum nqofi^s^ (Cpr. D) an nqo^By (ceteri), 8, 19 utrum 
iv rg tdl^Bk (A, B, D, Cpr.) an hf td^e& (ceteri), 9, 31 utrum ani&cevov yM%. (A, B, Cpr., D) 
an ika%, dni&arov scribendum sit. Ut mihi quidem videtur> recipiendum est quod meliores 
codices exhibent Uno loco deteriora praebet Cpr. D: 10, 5, ubi nifAno^e A, Cpr., D-^rV 
praebent, ceteri nifkno^sv. 

Quoniam demonstravi iis locis, quibus liber Cpr. cum D consentit, saepissim^ 
lectionem optimam exstare, dicendum est de iis lods primi libri, quibus lectio Cpr. abhonre^ ffi 
meliore lectione codicis D aliorumque codicum. Quibus ex locis effici potest librarios et codicis 
Cpr. et codicis D (hunc usque ad finem capitis sexti) bona archetypa habuisse, ex quibus libro^ 
suos describebant. Sed opinor librarium codicis Cpr. et parum diligentem et imperitum fui^^ 
neqne ita ex archetypo descripsisse librum suum, ut oculis perlustraret verba ipsa, sed ita ut 
alter quidam ei dictitaret singula verba. 

Librarium et parum diligentem et imperitum fuisse inde efBci potest, quod permul^ 
locis liber Cpr. aliquid omittit Velut omittitur 1, i: di\ 2, 1: co^; 3,3: dXX' elg vf*Sg 
idandvmy. xal nQwtov (Htiy nqoq tovg &Q&xag\ 3,12: g)ikog; 4,1: in fine verbi itfov^ 
littera g, 4,4: nitQa$ ^XlfiatOi' inl di tOZg teixets^v d(Aq>otiQo&g iq)€<St^xsaav; 4,5 : naQiX&o&^\ 
5, 1: nivte ante naQaadyyccg; 5, 2: di post dnal(6t€Qa\ 5, 13: to ante iavtov\ 5, 13: (Jbi» 
post xal toifg; 6, 3: xal ante niateag; 6,7:ci ante ""OQOvta; 6, 7: 6 post w(AoX6y€&; 6, 9: 
littera v in verbo fi^; 6, 10: prior g in nQog&ia&a$\ 7,1: littera g in verbo tovg; 7,2: 
dnijjryelov KvQm ncQl tiig fiaa^Xic^g; 7, 6: if ante dQX^ et ante natQwa; 8, 3: td naXtd\ 
8, 9: €lvah\ 8, 14: t^ ante xcr^^eS; 8, 18: n€Q post olov\ 9, 4: toig ante ttfACQfkivovg; 9t G: 
fpav€Qdg post Ai€ildg\ 9, 7: n€Ql\ 9, 16: avtA\ 9, 22: oSv; 9, 23: xoa^iov; 9, 25: nolXov\ 
10, 3: dfi^l\ 10, 5: v in fine verbi nifinoi€v\ 10, 12: (i^\ 10, 13: ol ante lnn€lg\ 10, 15: 
6 ante Xvxiog\ 10, 17: ovv. Quibus ex locis intellegi potest librarium codicis Cpr. saepenumero 
neglegentia quadam socordiaque adductum vel litteram vel verbum vel compluria verba omisisse. 
Cavendum igitur est, ne existimes ubi Cpr. caret vel littera vel verbo vel verbis, quae aut 
codex D aut omnes aut plerique reliqui praebent, auctoritatem libri Cpr. plus valere quam 
ceterorum. De plurimis eius modi locis consentiunt recentiores editores, de omnibus non con- 
sentiunt Velut 4, 5 : ceteri omnes habent xai fiuxadfisvot tovg noXefkiovg naQiX^oieVj Cpr. 
exhibet §$ntadfkcvog et omittit naQiX&o^cv. Quare Cobetus scripsit 6$<o t&v nvX&v^ fitaaoficvog 

— 11 — 

rovg noXsftlovg sl ifvXontoisVj Rehdantz m commentatione critica p. 13 ISa> twv nvXSv ita\ 
fiia<fdfhevog tovg noXefkiovg naqiX&o^^ bI q>vXatto$ey. In editionem autem tertiam Anabasis 
Cobeti coniecturam recepit. Sed yere mihi Breitenbach iudicare videtar v^bmn fitaifdfkspog 
profectum esse ab eo, qui verbi naQeX&otsy subiectum, totum scil. exercitum, non intellexerit. 
Terbum autem naqiXS-ohev in codice Cpr. desiderari mirum tibi non videbitur, si reputaveris 
saepissime librarium codicis Cpr. aliquid omisisse. 

Ea ipsa de causa 9, 4 legendum esse puto tovg ttfMafAivovgj quaibquam liber Cpr. tovg 
omittit, nam articulum non semel librarium omisisse ex exemplis, quae supra attuli, satis intellegas. 
Etiam 9, 6 arbitror verbum (paveqdg servandum esse, quamqnam omnes editores recentiores 
verbnm delent. Nam id ipsum, quod oicatrices manifestae erant ita, ut ab omnibus viderentur, 
exprimendum erat. 

Eodem referendum est 9, 6 xcctixav€j ubi ceteri omnes xarintcnfe exhibent 

Sed de duobus lods, ubi aliquid omissum esse in Cpr. nonnuUi editores putant, horum 
dententiae accedere non possum, quod verborum sententia illis locis tam aperta atque perspicua 
est, ttt dubitari possit, num, si fortuito intercidisset vel littera vel verbum, fieri potuerit, ut in 
oratione ratio atque consilium inesset. Ut 7, 18, ubi ceteri libri habent tfj hSexdtfi &ri ixclvijg 
'i^g ^fkigagj in C T^g post ixeivfig et g post ^i*iQq additum est manu secunda, ut in Cpr. 
fUerit t^ evdexdtfi dn^ ixelvfig ^giiQ^. Hoc scribunt Rehdantz, Hug, Schenkl, Cobet, Breiten- 
bach et comparant Her. VHI, 54: dno Se t^g nifitptog tov xiJQVxog devtiQfi ^fJ^iQfi» Arrian. 
Anab. 1, 6, 9, H, 23, 1: tQitfi ano tavt^g ^fJ^Qq- 

Nec aliter iudicandum est de loco 10, 4, ubi Cpr. solus praebet: ol fikiv dmxovteg tovg 
litc&^ avtovg dg ndvta vtxSvtegj ol i^oQndJ^ovteg mg id^ ndvta v^x&vteg. Ceteri codices 
prb ndvta priore loco ndvtag, altero loco ndvteg scribunt. Cbnsentio cum Rehdantzio (I. I. 
j). 6) bis ndvta scribendum esse. Nam primum persuadere mihi non possum librarinm bis g 
fortuito omisisse hoc loco. Deinde lectio ceterorum librorum quamquam polita est, tamen arces- 
sita mihi videtur esse. Tum arbitror magis legitime atque acutius Xenophontem dicturum fuisse 
aHero loco dg fjSij ndvt<&v v^xmftmv. Postremo non tam a scriptore dicendum erat alteros 
putasse a se omnes victos, alteros se omnes victores esse quam utrosque existimasse se omnino 
et plane victores et ea ipsa re commotos esse, ut alteri Persas persequerentur alteri Graecorum 
castra diriperent. Altero autem loco mg ndvta vixAvteg delendum esse, quod Schenkelio 
(1. I. p. 620) placet, putare non possum; nam perraro acddere atque mirum esse Xenophon 
dicere voluit, quod utrique pugnantes existimarent se pugna alteros plane vicisse. 

Sed non solum eo vitio laborat codex Cpr. , quod librarius multa male omittebat, sed 
etiam quod menda libro saepissime admovebat. Yelut mendose scripsit 1,5: S^atk&etifa pro 
Siati&elg'y 2, 7: fiM^Xeia pro fiaaiXeM; 2, 9: tsmafig pro (foSaig; 2, 12: fswvic^og prb ftvewi" 
atog'y 2, 25: e<p&aaav pro e<paaav\ 3, 1: vnontevov pro vn<a7ttevov\ 3, 9: toSv fiovXofJbivcav 
pro tdv fiovXoftfevov; 3, 17: eaead^a^ pro inea&a^^ 3, 17: fiovXofjbfjv pro fiovXoififiv; 9, 20: ut 
videtur iXetv pro iX&etv; 4, 1 : ti^v d^aXdttrj pro t^ S-aXdttfi^ 5, 2: ut videtur oyQiot pro ayQto^; 
5, 2: atQov&ol fj fkeydXo^ pro atQov&ol ol fieydXoi; 5, 4: avtfi pro ctvtfi] 5, 10: evipQdtfi pro 
ev^Qdtov; 5, 13: fortasse tQineiv pro tQixetVj cognosci enim in codice non iam potest; 5, 16: 
xataxotf^ea&a^ pro xataxexoxpec&ai, ; 6, 5 : iQovtfi pro oQOVta, apparet mendum scripturae esse 
in paragrapho enim sexta reperitur iQovta; 6, 8: ^ pro q^; 7,4: ytvofjkiviiav ¥^^ reyofir^vodv; 
7, 8: naQ* avtwv pro naQ^ aitov; 8, 3: xa&i^ea&ai> fortasse pro xa&iaxctiS^^'^^^^^'' ^***" 

- 1« — 

llnayrft pro d$cd€lno9^a; 9, 3: cmavw pro catoiHfaA\ 9, 5: tnno^g aq%ov%a pro Imtokq 
afi^ta\ % 8: fjif^diva pro /i*fJjy oy; 9,11: (pavsQov pro q^c^o;; 9, 16: roii voi)^ proirotH 
%ovq\ % 19: Tf^ pro 17;; 10» 6: dsidfuvotf pro d9i6§Awok; 10, 9: »a%€CKOtpOMy pro jMKra- 
%6%pekav\ 10, 11: inUcav pro infistfay; 10, 15: aTrai^^^cYila* pro anayiXUk. Ex qiiibus 
pturiiDis exeoiplis intellegas librarium codicis Cpr. non solum neglegenter, sed etiam imprudenter 
verba composuifise. Itaque cavendum est, ne iis locia, quibua bonam lectionem habel Cpr., banc 
lectionem vitio laborare putemu^, quia in ceteris melioribua codidbus aliud acriptum exstat 
Dubitandum enim est, num librarius codicis Cpr. tam prudens fuerit, ut elegantem conieeloram 
facere posset Eo referendi sunt hi loci: 6, 6: 36ia$ vot^y , quod Cpr. praebet, quin melius 
sit, quam do^at^o av%^, quod D, aut quam dol^ai tiifj quod Ccorr., dubium non est 

8, 1 : cum codice Cpr. scribendum est ay^q lliQtf^g zAy aftg^l KvQoy mato^j at non 
tw ofMpl Kvqoy n^ct&y. Si reputayeris Xenophontem in capite VII narrasse Cyruro animo 
tum huc tum iUuc fluctuasse, quid rex facturus esset, concedes lectionem m^nog praeferendam 
esse. Nam Cyrus cum iterum et saepius sperasset regem secum mox acie dimicaturum esse, 
Silano vate consulto regem consilium pognandi abiedsse ratus iam neglegentius proficiscebatur 
paucosque ante se instructos habebat, cum subito Patagyas advectus est damans regem magno 
cum exercitu adventare tamquam ad proelium committendum paratum. Nonne concedis aptiorem 
hic lectionem esse dignissimum illum Patagyam fuisse, cui fides haberetur? 

Eodevd modo 8, 3 : ivedvetOj quod scriptum exstat in libro Cpr., servandum est. Eadem 
enim forma utitur Xenophon Hell. VII, 2, 21 : ol §kiv Innstg tovg d'4iiQaxag iveivovto et Cyrop. 
VI9 4, 2 : intX, d^iikcXJLs tov Xkvovv ^dQom, oq imxfiQkog ^v avtoigj iv3v€<t^a$. 

8, 19: dkintavto^ quod A« B, Cpr., melius est quam Ustavto, quo4 D et ceteri habent 

9, 17: praebet Cpr. %al jroQ (ftQatfjyol nal loxccyoij ot xQ^I/^^ ivsxa ngog iuttvov 
inJLevdaVj iyvwtfav xtQdalemsQOv slvak ntX\ ceteri ir. ^. CtQ, x. Xox* ov X9^V^^^ iv$xa 
nQog ixstvov inXsvcav aU! inei iyv^cav xsQdcdsmeQOv slvak xtX\ Apparet hoc loco 
primum correctorem aliquem verbum ot vitiose scripsisse, tum alterum inseruisse, ut sensum 
restitueret, verba aXX^ insl, quae cum verbo ov sensum probabilem non praebere RebdanCz 
(L I. p. 6) satis prudenter demonstravit 

9, 27 : praeferam dvraiTO lectioni idvvato cum Rehdantzio atque Hugio; optativam 
dvvakto natum esse propter proximum sln^ ut adnotat Breitenbach ad hunc locum, tibi non 
persuadebis, si respexeris exempla mendorum, quae attuli, et animo perpenderis iibrarium 
codicis Cpr. stultiorem fuisse, quam ut tam subtiiem et argutam orationem sua sponte componeret 

Eodem modo cum Cpr. 9, 28 redpere velim contra recentiores editores sl di i^ onots 
noQsvovto xai nXsttStok lUXXonv o^psa&akj nQoaxaXAv tovg ipiXovg ianovicuoXoystto^ mg 
dijXoiil ovg ttfjy^. Ad quem locum hoc modo restitutum deganter enarrandum RehdantE in 
commentario editionis satis probabiiia attulit 

10,5: cum Brdtenbachio, Hugio, Rehdantzio praeferam iv&a d^, quod in Cpr. scriptam 
exstat, lectioni ivtav&a d^ quod rdiqui libri et Ccorr. praebent cf. I, 8, 2 : iv^ df noivg 
taQaxog iyivsto^ I» 8, 4: iv^a ii^ avv noXX^ anovd^ xa&iatavto^ I, 8, 24: iv^a iTJ KvQog — 
iXcpivsk avtiog^ U, 1, 10: iv^^a df dfisxQivato KXsdvmQ et saepius. 

10, 6: Accedendum Rehdantzio et Scbenkelio existimo de lectione nQoai4ysagj quam 
Cpr. solus exhibet, servanda, non accedendum de loco interpretando. Rehdantz enim inter- 
pretatur nQoaiovtag accusativum esse absolutum, Schenkl delet nuii, ut accusativus nQoak6vtag 

— 13 — 

ex verbo 6€i6§A€VO& peodeat. Equidem idem sentio quod Schenkl, sed mihi videtur verbum xal, quod 
servandum esse puto, spectare ad augendam nolionem verbi d€^6(A€yo& ita, ut verbum Se^ofi^yot 
verbo rcQOiftoytag graviter oppositum sit Itaque locum vertas: ut eos, qui impetum facturi 
essent {7tQ0<f$6ywag), ipsi quoque exciperent (xal d^^ofACvoi). 

Etiam 10,6 verbum in^y^v subtiliorem notionem habere censeo, quam ut ad mendum 
librarii referendum sit. Itaque cum Schenkelio praeferam in^yey lectioni ceterorum librorum. 
Nihil enim est, quod qui recipit 10, 16 nQO^Xffhtxiva^ uno libro Cpr. auctore, idem non 
radpiat in^yey hoc loco. 

10, 19 legendum esse puto tmf*EU^y(oy\ Cpr. habet avtoiy ^EXXijydov] sed si respexeris 
mendum quod scriptum est 9, 16 tov tovg pro vovrovg, non dubitabis mihi assentiri hoc loco 
tmy ortum esse ex avz&v. 

(^08 locos 81 diligentius perlustraveris, cognosces librum Cpr. solum saepius meliora exhibere 
in posteriore parte iibri primi, non in priore parte, ubi plerisque locis codicem Cpr. una cum libro D 
praestare ceteris libris supra explicavimus. Itaque cum codex D in posteriore libri parte non eandem 
auctoritatem habeat atque in priore parte, a capite septimo usque ad finem libri conclusi sumus in 
codicem Cpr. In quo quae vel verba vel litterae exstant diligentissime ponderemus et comparemus 
.eum lectionibus ceterorum codicum oportet, ut genuinam lectionem expediamus. Qua in re cave 
auctoritatem codicis Cpr. parvi facias, si lectio probabilem sensum praebeat. Supra enim osten- 
disse mihi videor scripturas codicis Cpr., ubi vitio laborant, plerumque ineptas atque absurdas esse. 
Quod supra (p. 10 sq.) iam commemoravimus librarium codicis Cpr. non ita ex arehetypo 
suo descripsisse exemplar suum, ut oculis perlustraret verba archetypi, sed ita, ut alter ei singula 
'dietitaret, argumentis firmare nobis liceat. Ac primum quidem litteras i;, €i, o«, quas Graeci 
reeentiores et viri docti mediae aetatis enuntiabant eodem modo quo litteram t, in codice Cpr. 
aliquot locis confundi cognosci potest; ut 2,9: adtrfjg pro adi(fvg\ 5,2: f/ ik€yakoi> pro 
oi gkeydlok; 7, 10: ff^onXtialif pro iionXialq; 8, 10: dtaXinovxa pro dtaX€inoy%a\ 9, 6: 
inl pro in€l\ 10,9: »atax6yjotay pro Katax6j/J€kap; 10, 11: inieaav pro in^eaav Cpr. 
scribit. Eodem referendum est, quod Cpr. 10, 9: dyantvtt€ty pro avantvaa^^y^ quoniam illo 
scribendi atque pronuntiandi modo Graeci recentiores utebantur. Atque quia is qui librario 
dictabat litteras dicendo obscurabat aut devorabat, accidit ut librarius codicis Cpr. audiret 2, 12: 
avyy4a&og pro av€yy4a$0Q\ 1, 4: yLvoikivfov pro y^vofAiviay; 7, 3: dyrl twv pro dvtl <av\ 9, 8: 
Ik^diva pro fHidiy dv\ 9,16: tov tovg pro tovtovg\ 9,19: xataaxevd^oytd t€ t^g pro 
xataCnevdJ^oytd t€ ^g\ 9, 27: d^idvyctto pro di dvya$to\ 3, 1: vnontevov pro vniontevoy 
3,9: ^ovXofkivtay pro fiovX6fk€yoy\ 5,14: avto pro avttS. Eodem pertinere mihi videntur 
menda accentus ut fiaa$X€ia pro fiaaiX€$a (2, 7) ; avtri pro avtfi (5, 4) ; ^ pro ij (6, 8). Atque 
haeaito an is, qui dictabat, pituita molesta laboraverit; nam 8,4 notan<S pro notafktS scriptum exstat. 
Ad extremum explicare liceat, quae ratio intercedat inter codicem Cpr. et codices A et B 
et inter codicem Ccorr. et illos codices. Plurimis locis primi libri consentiunt A et B coniunctim 
cum Ccorr..', septuaginta hos locos numeravi 

Cpr. Ccorr., A, B. 

1, 2: ^EXXijyutv ixw ^EXXijvwy di ixiav 

1, 3: Xaikfidy€$ avXXaik§dv€$ 

(sed Ccorr. et A uno X carent) 

1, 5: dtati&^taa d$ceft^€lg 

— u — 










8: irijv — imfiovX^v 

1: om. 

5: om. 

13: J^ iXccvv€& 

18: ifpvysv inl (ut videtar) 

21: n€Q&stxev sivc neqhidxsv 

1 : a^Sa»V70 (quod Hug legit in Cpr.) 

9: TcSv fiovXo(Aiv(ov 

16: nohovyitivov 

17: om. 

17: i2 

17: om. 

17: fiovXofifiv 

20: J;U .". 

2: avratg 

3: ^TT^ Vfcov 

4: 6t;^o^ nXid^Qov 

5: om. 

7: efieivev 

7: TOi^g TTcr^a x^o^x^ 

7: deiXovg 

1: om. 

1 : OfkaXig 

2: om. 

2: om. 

4: avTij 

7: Xafiovta 

9: o<r<o 

10: evifQctiii 

13: om. 

14: avTO 

14: oXiyov 

2: eb' iZo» 

3: niaretag 

4: £i; . . . /Aoi» 

4: /&vo[jbivtav 

6: a^x^ ncctQfia 

6: bis gJbixQ^o 

12: ^fiiQaig 

18: T^ evdexdifi an^ ixeivtig ^ftiQa 

CcoTT. A, B. 
Tqf? — imfioviijg 
Tijg vtat* avtiniQog 


di i^eXavvek 
ifpvyev iu 

tov fiovXofjbevov 
fA^ nohOVfkivov 
if ccv 
otov te 

inl tfSv ve&v 
evQog ^v nXi&Qov 
tovg nccQa xXiaQXOV (A: roi^ xXi- 

totg tnnotg 
fkiv — di 
otffp fjbiv av 

to et paulo post fjbiv 

xal niotewg 
V ^XV V TiatQifa 


t^ evdexdtfi dn ixeiv^g tij>( ^H^iQag 

— 15 — 



3: iysdvBto 

3: om. 

4: noraTcdi 

9: om. 

10: d$altnayrcc 

8, 14: om. 
8, 14: nQog^st 

8, 18: oTo3^ 

9, 3: axovetv 

9y 4: Tkfjktafifivovg 

9, 5: tnnoi aqxovta 

9, 6: inl 

9, 7: nXsi(Si:ov 

9, 11: ^avBQOv 

9, 16: om. 

9, 16: %ov tovg 

9, 17: ol vel ol 

9, 18: yi %^g 

9, 18: ovdh 

9, 22: om. 

9, 23: om. 

9, 25: om. 

% 28: dii onozs 

10, 4: navra 
10, 4: ndvta 
10, 7: xarixavs 
10, 9: avamvTT€iv 
10, 12: YiY^ddxsiv 
10, 15: om. 

Ccorr., A, B. 
xa naXxa 

olov nsq 


tovg tt/jKafjkivovg 

Innokg oQHfta 


nsQl nXsidtov 





yi tk 


mv av^Q 



dij nots 




dvaTttvaaskv (A uno sigmate) 

IJbfi y$yvfi<f»stv 



10, 16: nQosX^Jiaxivai nQO(fsXrjXaxivak 

Cpr. idem habet, quod A et B his locis: 3, 14: ik^ovta (Ccorr.: iX&avtag); 3, 16: tov 
tftoXov (Ccorr. omittit tov); 4, 5: fiiaadfjLsvog (Ccorr. fitaffdfisvo^); 5, 5: nccQa tov notagjkov 
ubi Ccorr. naqd omittit; 6, 6: do^ai tovtio (Ccorr. do^ai tm); 7,5: slnev (Ccorr. slns); 
8,20: dU(ftavto (Ccorr. latavto); 9,27: savtmv (piXovg (Ccorr. iavtov q>iXovg); 9,31: dni- 
^avov [jbaxovfjtsvot (Ccorr. fbaxofisvot dni&avov). 
Cpr. cum libro A consentit his locis: 

Cpr., A. Ccorr. (semper fere B): 

2, 8: ixdsiQSiv ixdstQat 

2, 9: (fiiif^g ffmniag (rec.) 

2, 21: sfjbstvsv siks%vav frec.) 

3, 1: avtov ifiaXXov avtov ts s^aXXov 
3, 2: illiq>vys /lm^ (A i^i<pvrsv) itifpvys to gkii 

— 16 — 

Cpr., A. Ccorr, (semper fere B). 

3, 6: ntld^BC&at nsi&sfS^m ovdi inea&M 

3, 12: om. g>lXog 

5, 2: nlBtffTOi ovoh SyQtot nXstaxoi (ih opot ayq^ot 

5, 8: wg Sg 

5, 16: xaxa%6\pea&s xataxexotpsa&e B: %ata%otpe<s&ak 

6, 5: oqovta (A oqovta) dQOvtov 

6, 10: nQO&ia^ah nQoa^itf&at 

9, 6: tdg toteUdg ^dg wteiXdg g>av€Qdg 

9, 12: avttS avttSv 

9, 21: alad-ccvokto ixaatov ixactov alad^dvohto 

10, 5: nifAnoie nifinoiev 
10, 9: xataxoipetav d^axoipenxv 
10, 15: dnarretXai anarr^XXev 
10, 17: om. ovv 

10, 19: avtAv xAv 

Triginta igitur locis Cpr. consentit cum codice A, si eo numero oompretaendis novem 
locos, quibus Cpr. cum utroque libro, A et B, consentit. 

Lectio codicis Cpr. lectioni cod. A similis est 4, 1 : Cpr. r^v ^aXdtt^j A t^v ^-dXattccVj 
Ccorr. (B) t^ ^aXdtti^^ 6, 8: Cpr. Ijj A 17, Ccorr. (B) ij; 10, 6: Cpr. nQomovtag, A nQOtftotneg, 
Ccorr. (B) nQoaiovtog. 

Cpr. idem habet quod B 4, 13: iki%Q^a (Ccorr. A: fiixQ')' Itaque decem locis Cpr. 
cum B consentit. 

Quae cum ita sint, persuasum mihi est codicem Cpr. codici A propinqoiorem esse quam 
codici B. Sed adduci non possum, ut credam codicem A aliquanto recentiorem esse quam 
codicem B, quod Arnoldus Hug ex supplementis collegit, quae a correctore quodam nonnullis 
annis post 1462 codici C illata in codice A invenirenlur, in codice B non invenirentur. 

Illae autem correctiones codicis C, quae sunt in codice B neque sunt in codice A, minus 
antiqua manu esse scriptae quam oeterae correctiones et, postquam codex A descriptus est ex 
codice C, huic codici admotae esse videntur; sed hoc discernere neminem posse puto nisi viros 
doctos, qui codicem C ipsum suis oculis perlustraverunt aut perlustrabunt 

Sed ut paucis complectar, quae expHcavi, hanc esse rationem existimo, qua in genuina 
oratione Xenophontea constituenda utamur necesse est. Codicem Cpr. plus auctoritatis habere codice 
Ccorr. mnltis exempiis argumentisque demonstrasse mihi videor. Praeterea in prioribus capitibus 
sex libri primi codex Cpr. diligentissime comparandus est cum codice D. Qui libri ubi con- 
sentiunt, plerumque salva fide lectiones recipere possumus ; ubi dissentiunt, nos lectiones ponderare 
bportet, quibus locis quod intellegam codex Cpr. habet plus auctoritatis quam codex D. Etiam 
in posterioribus capitibus quattuor censeo lectiones codicis Cpr. lectionibus codicis Ccorr. et 
aliorum praestare. lis locis libri primi, quibus codicis Cpr. lectio correctionibns obscurata est, 
ut eruamus lectionem genuinam, in priore parte saepissime codex D, aliquot locis codex A» in 
posteriore parte libri codex A solus nobis utilitati esse potest, quod hunc librum propin- 
quiorem esse puto codici Cpr. quam ceteros codices.